Contact

Neem contact op met Educatiehelden.

Adres
Koninklijk Van Gorcum
Postbus 43
9400 AA Assen
Nederland

Telefoon:(0592) - 379 555
E-mail: info@educatiehelden.nl
OF
×
< Terug naar nieuwsoverzicht

Imelman: "'Den Haag' zit op de stoel van de professie"

444 - 15 maart 2017

Geschreven door: redactioneel

Al een halve eeuw kent ons land een politiek gedirigeerde geschiedenis van onderwijsvernieuwingen die qua omvang haar weerga niet heeft. Hoewel de Tweede Kamer in 2008 erkende dat ze tot dan toe vaak ondoordacht en te voortvarend ‘vernieuwd’ had, is ook daarna nog niets veranderd aan de Haagse regeldrift. In de publicatie Cultuurpedagogiek, onderwijspolitiek en de staat van het onderwijs geven drie auteurs een fris en broodnodig tegenwicht tegen gangbare leerpsychologische en politieke opvattingen die het onderwijs al jaren een slechte dienst bewijzen. Een van de auteurs is Jan Dirk Imelman.

Jan Dirk Imelman lrDe overheid heeft volgens Imelman vanaf de jaren 60 de driehoek, leerplan - leraar - kind, losgelaten. "De leerstof die het kind moet leren, de leraar die onderwijst en het kind dat leert, hadden tot die tijd alle drie evenveel gewicht. In plaats daarvan kwam het kind centraal te staan. De leraar werd met de opkomst van het neoliberalisme, waarbij eigen verantwoordelijkheid en ontwikkeling centraal stonden, een begeleider die moest zorgen dat de kinderen zich konden ontplooien. Maar dat kan helemaal niet. Er is niet iets wat in een kind zit wat uit zichzelf tot wasdom komt."

Belachelijk
"Menen dat bijvoorbeeld juist kleuters creatief zijn, wat in de jaren 70 werd gedacht, is gewoon belachelijk. Ze zijn associatief. Dat krabbelen wat ze doen en de kleuren die ze gebruiken, dat alles is toeval. Je moet juist kennis hebben om creatief te kunnen zijn. Hoe meer kennis, hoe creatiever. Een kind kan over veel dingen nog niet adequaat denken. Pas als hij iets weet, kan hij ook belangstelling krijgen voor die dingen. En daar is het onderwijs voor. Op die manier krijg je algemeen gevormde, kritische burgers. Wij pleiten in ons boek voor het herstellen van de didactische driehoek."

Lapwerk
Imelman geeft aan dat de politiek zich sinds de jaren 60 uitvoerig heeft bemoeid met het onderwijsveld: "Politici doen niets anders dan regelingen creëren die niet goed werken. Dan blijkt bijvoorbeeld ineens dat onze kinderen te weinig kunnen rekenen. Het parlement geeft daarop aan dat het rekenonderwijs verbeterd moet worden. Vervolgens blijkt weer dat ze te weinig geschiedenis hebben gehad.
Of de politiek besluit om ideologische redenen dat kinderen van allerlei aard en met uiteenlopende mogelijkheden bij elkaar in de klas komen: passend onderwijs. Dat leidt er toe dat leraren nu last hebben van kinderen met bijvoorbeeld PDD-NOS, ADHD of met leerstoornissen, die voorheen in het speciaal onderwijs zaten. Die kinderen krijgen nu te weinig aandacht, want onderwijzers zijn geen deskundige; die zit bij het speciaal onderwijs. Maar ook de gewone kinderen kunnen ze niet goed meer bedienen. En wat is het antwoord van de politieke partijen: we maken kleinere klassen, want dan hebben docenten meer overzicht. Lapwerk. We moeten het speciaal onderwijs gaan herstellen. Sommige kinderen hebben een andere benadering nodig. Dat wordt weggefietst in het idee dat alle kinderen evenveel waard zijn. 'Niet uitsluiten', dat soort negatieve termen. Maar het is niet uitsluiten, het is juist aandacht geven. Daarbij laat overigens onderzoek zien dat het voor de output niet alleen uitmaakt of je kleine of grote klassen hebt.
Het passend onderwijs is alleen maar een bezuinigingsmaatregel. Heel veel onderwijsvernieuwingen vinden hierin de oorzaak. En het verdedigen van die vernieuwingen, dat worden altijd de mooie verhalen.”

Niet deskundig
“In het parlement bepalen ze van alles, maar die lui zijn lang niet altijd deskundig. Politici moeten kijken naar wat het algemeen belang dient. Daarbij horen ze te luisteren naar mensen uit de rechtspraak, defensie, zorg, of wat economen of kunstenaars en andere beroepsgroepen zeggen. Algemeen belang is de kernethiek van de politiek. Als professie adviseer je de politiek. Maar op het terrein van het onderwijs ligt dat nu anders. Bijna 10 jaar geleden ging 'Den Haag' al eens op de stoel van de professie zitten, toen ze het competentiegerichte leren voorschreef en dus bepaalde hoe docenten hun lessen moesten inrichten. En het 'Eindadvies Onderwijs2032' bereidde het ministerie zelf grondig voor, met als democratisch lokkertje dat Jan en alleman mee mocht denken over het leerplan. Vervolgens adviseerde de Commissie over het leerplan zoals het ministerie wenste.”

Leesplankje
“Tot globaal de jaren 60 was men binnen de onderwijswereld zelf bezig met het oplossen van problemen. Zo dachten ze na over zaken als, hoe zorg je dat de kleuterschool goed aansluit bij het lager onderwijs. Een ander voorbeeld: in de 19e eeuw werd kinderen eerst het alfabet geleerd. Toen bedacht men het leesplankje, plaatjes met woorden: Teun, vuur, hok duif. Het was een ongelooflijke verkorting van het leren lezen. En zo ontstonden er steeds betere didactische methoden.
Maar de onderwijsprofessie heeft sinds de jaren 60 een groot deel van haar relatieve autonomie verloren. En mijn vak, de algemene pedagogiek, waarin vorming door onderwijs altijd een belangrijk thema was, is grotendeels verdampt. Het is maar de vraag of de laatst overgebleven hoogleraren nog opgevolgd zullen worden."

Pedagogische denktank
"Waar wij nu voor pleiten is een vergadering van deskundigen, die de vinger aan de pols houdt zodra het gaat om het vaststellen van leerplannen. Daarin zitten dan sociologisch georiënteerde denkers, leerpsychologen, mensen die kennisfilosofische argumenten inbrengen - want het gaat om kennis en niet om geloofsovertuigingen of iets dergelijks - en mensen die van wanten weten als het gaat om didactische argumenten. Een pedagogische denktank die - laten we zeggen - om de vijf jaar bekijkt of de leerplannen nog up-to-date zijn. Dat adviesorgaan moet de discussie voeren waar het hoort: binnen het vakgebied."

Meer informatie: Cultuurpedagogiek, onderwijspolitiek en de staat van het onderwijs